گزارش اختصاصی ارس آنلاین / شهر جلفا، به عنوان مرکز منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس، این روزها به یکی از مهمترین قطبهای گردشگری و اقتصادی شمالغرب کشور تبدیل شده است. با بودجههای کلان عمرانی، چهره این شهر مرزی متحول شده اما در این میان، پدیدهای نوظهور زحمات چندین ساله مدیریت شهری ارس برای زیباسازی شهری را تحتالشعاع قرار داده است: “هجوم بیرویه و ناهماهنگ تابلوهای تبلیغاتی بخش خصوصی”.
با وجود سرمایهگذاریهای گسترده در حوزه زیرساخت و فضای سبز، معابر شهری جلفا به محلی برای رقابت نابرابر تابلوهای رنگارنگ و غیراستاندارد تبدیل شده است که نه تنها تهدیدی برای ایمنی شهروندان محسوب میشود، بلکه «آلودگی بصری» را به ارمغان آورده است.
حجم عظیم سرمایهگذاری در برابر آشفتگی بصری
منطقه آزاد ارس با صرف بودجهای بیش از دو هزار میلیارد تومان در سال برای توسعه زیرساختهای عمرانی، شبکه راهها و حفظ و گسترش فضای سبز، توانسته است میزبان سالانه نزدیک به 10 میلیون گردشگر و مسافر داخلی و صدها هزار گردشگر خارجی باشد. با این حال، بینظمی در نصب سازههای تبلیغاتی، تضاد عمیقی با این حجم از هزینهکرد و برنامهریزی ایجاد کرده است. در نبود یک نهاد ناظر قوی و برنامه جامع، شاهد رویش قارچگونه تابلوهای اصناف، بنگاهها و حتی برخی بانکها در میادین، پیادهروها و حاشیه بلوارهای اصلی هستیم.
ابعاد مختلف بحران تابلوهای ناموزون
این بینظمی تنها یک مشکل زیباییشناختی نیست، بلکه ابعاد گستردهتری دارد که میتوان آنها را در سه دسته کلی «ایمنی»، «اقتصادی» و «روانشناختی» بررسی کرد:
۱. مخاطرات ایمنی و افزایش سوانح: کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند تعدد و پراکندگی تابلوهای تبلیغاتی، بهویژه آنهایی که از استانداردهای نصب پیروی نمیکنند، نقش مستقیمی در پرت شدن حواس رانندگان و افزایش احتمال وقوع سوانح رانندگی دارد. این خطر در شهری مانند جلفا که تردد بالای مسافران نوروزی و گردشگران غیربومی را تجربه میکند، دوچندان است. افزون بر این، نصب غیرایمن این سازههای سنگین بر روی پیادهروها یا نمای ساختمانها، خطر سقوط و آسیب به عابران را به دنبال دارد.
۲. خسارت اقتصادی ناشی از عدم بهرهوری: از منظر اقتصادی نیز پراکندگی این تابلوها یک فرصتسوزی بزرگ برای مدیریت شهری است. تجربه شهرهای بزرگ نشان داده که ساماندهی تبلیغات محیطی میتواند به یک منبع درآمد پایدار برای شهرداریها تبدیل شود. به عنوان مثال، شهرداری شیراز تنها در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ به ترتیب بیش از ۵۶ و ۱۰۲ میلیارد تومان از محل تبلیغات شهری درآمد کسب کرده است. نبود یک سیستم یکپارچه برای صدور مجوز و مکانیابی تابلوها در جلفا، عملاً منطقه را از این منبع درآمدی قابل توجه محروم کرده است.
۳. تبعات روانی و آلودگی بصری: پژوهشهای متعدد در حوزه «منظر شهری» تأکید دارند که سطح تماس شهروندان با پدیدههای بصری شهر، تأثیر مستقیمی بر عواطف، رفتار و سلامت روانی آنها دارد. انباشتگی تابلوهای رنگارنگ و ناموزون که در برخی معابر، خیابانها را به تعبیری به «گورستان تابلوها» بدل کرده، پدیدهای موسوم به «آلودگی بصری» را ایجاد میکند. این پدیده نه تنها حس آرامش و زیباییشناسی را از شهروندان و گردشگران سلب میکند، بلکه تصویر یک کلانشهر مدرن و برنامهریزیشده را در ذهن بازدیدکنندگان خارجی مخدوش میسازد.
نگاهی به تجربیات موفق سایر کلانشهرها
تجربه سایر کلانشهرهای ایران نشان میدهد که معضل تابلوهای ناموزون، یک چالش ملی است اما با رویکردی علمی و قاطع میتوان آن را مدیریت کرد:
– تهران: پایتخت ایران در اقدامات خود، ساماندهی محورهای اصلی را در دستور کار قرار داده است. بر اساس مصوبات مدیریت شهری، «پاکسازی جدارهها و حذف آلودگیهای بصری» و همچنین «ساماندهی تابلوهای صنفی» پس از حذف زوائد، به عنوان یک اولویت کاری برای مناطق مختلف شهرداری تهران تعیین شده است.
– تبریز: نزدیکترین کلانشهر به جلفا نیز با معضل «رشد قارچگونه» تابلوهای شهری دست به گریبان بوده است. شورای اسلامی شهر تبریز بر ضرورت اجرایی شدن «طرح جامع تبلیغات شهری» تأکید کرده و آن را برای بهبود سیما و منظر این شهر حیاتی دانسته است. این اقدامات نشان میدهد که همجواری با جلفا، لزوم اتخاذ رویکردی هماهنگ و منطقهای برای این مشکل را بیشتر میکند.
– اصفهان و شیراز: دیگر کلانشهرهای بزرگ مانند اصفهان و شیراز نیز سالهاست که با تدوین ضوابط و مقررات ویژه و اجرای طرحهای ممیزی، به دنبال مهار بینظمی در حوزه تبلیغات شهری هستند. به عنوان نمونه، شورای اسلامی شهر اصفهان با تصویب «طرح ساماندهی تبلیغات محیطی و شهری» گامی بلند در این مسیر برداشته است.
نتیجهگیری: ضرورت تدوین برنامه جامع تبلیغات شهری
جلفا با موقعیت استراتژیک خود و سرمایهگذاریهای عظیمی که در آن صورت گرفته، شایسته چهرهای زیباتر و منظمتر است. تداوم وضعیت کنونی، نه تنها زحمات چندین ساله برای توسعه منطقه را بیثمر میگذارد، بلکه میتواند به وجهه بینالمللی منطقه آزاد ارس به عنوان یک مقصد گردشگری مدرن آسیب بزند.
اکنون ضروری است شهرداری جلفا که متولی بخش قابل توجهی از محدوده جلفای منطقه آزاد ارس است و بایستی با طرح های توسعه ای سازمان منطقه آزاد ارس همراه و هماهنگ باشد در خصوص ساماندهی تبلیغات شهری اقدام نماید.
لازم است سازمان منطقه آزاد، هرچه سریعتر نسبت به تدوین و اجرای «برنامه جامع ساماندهی تبلیغات شهری» اقدام کند. این برنامه باید شامل ضوابط مشخص برای مکانیابی، ابعاد، طراحی و ایمنی تابلوها بوده و سازوکار قانونی برای برخورد با متخلفان و جمعآوری سازههای غیرمجاز را نیز در خود داشته باشد. همچنین، مدیریت یکپارچه این حوزه میتواند ضمن زیباسازی منظر شهری، منبع درآمد پایداری را برای توسعه بیشتر منطقه فراهم آورد. تنها در این صورت است که تصویر جلفا، از یک «گورستان تابلوهای رنگارنگ» به «ویترینی از زیبایی و انضباط شهری» در شمالغرب ایران تبدیل خواهد شد.
